تعاونی های خدماتی
فهرست :
عنوان
مقدمه
تعریفی مختصر از خدمات
ویژگی های خدمات
تاریخچه تعاونی خدمات در ایران
تعاونی های خدماتی
انواع گرایش های تعاونی های
خدماتی
سیر تحول تعاونی های خدماتی
از سال 82 به بعد
موانع ومشکلات توسعه تعاونیهای
خدمات
پیشنهادات والزامات توسعه تعاونی
در بخش خدمات
منابع
مقدمه
وسعت و تنوع فعالیت های خدماتی در کشورمان موجب شده که نیاز به گسترش «شرکتهای تعاونی خدماتی » بیش از گذشته احساس شود و زمینه یابی برای ایجاد انها تبدیل به یک الزام گردد . بخش خدمات برای اشتغال و جذب نیروی انسانی بیکار دارای ظرفیت های بسیار است زیرا هر یک از زمینه های ان دارای شعب و ظرفیت های فراوانی است که توان اشتغال زایی چشمگیری را می تواند به نمایش گذارد . از این رو است که تعاونی های خدماتی تا حدود زیادی جای خود را در بخش تعاون و در عرصه اقتصاد ملی باز کرده اند اما هنوز نقش و کارکردهای انها در حل مشکل اشتغال و رفع معضل بیکاری به نحو مناسب مورد توجه قرار نگرفته است. این تعاونی ها که فرایند رو به رشدی را در کشورمان طی می کنند در صورت حمایت جدی از سوی دولت بخش مهمی از چالش های جامعه راکه نتیجه بیکاری و فقر است از پیش روی مردم بر می دارند.
تعریفی مختصر از خدمات : خدمات عبارت است از هر عمل یا کاری که یک طرف به طرف دیگر عرضه می کند و لزوما نامحسوس و باشد وبه مالکیت چیزی نیز منجر نشود . تولید خدمات هم ممکن است به کلای فیزیکی بستگی داشته یا نداشته باشد.
ویژگی های خدمات : خدمات از چهار مشخصه عمده برخوردارند که بر پیچیدگی تعیین قیمت انها تاثیر قابل توجهی دارند . این چهار مشخصه عبارتند از : 1. نامحسوس بودن 2 . تفکیک ناپذیری 3 . تغییر پذیری 4 . فنا پذیری
نامحسوس بودن : خدمات نامحسوسند ، خدمات بر خلاف کالاهای فیزیکی قابل رویت نیستند .
تفکیک ناپذیری : به طور معمول خدمات همزمان با تولید به مصرف می رسند . این مطلب درباره کالاهای فیزیکی مصداق ندارد . زیرا این کالاها تولید شده و انبار می شوند . واسطه های زیادی انها را توزیع می کنند و بالاخره پس از مدتی به مصرف می رسند . اگر خدمات توسط کسی ارائه شود ارائه کننده هم بخشی از خدمات خواهد بود .
تغییر پذیری : خدمات به دلیل بستگی شان به شخص ارائه کننده و محلی که خدمت در انجا ارائه می شود بسیار متفاوت اند .
فنا پذیری : خدمات را نمی توان انبار کرد . برخی پزشکان از بیمارانی که سر وقت در مطب حاضر نمی شوند ویزیت مطالبه می کنند چرا که پزشک سر وقت خدمت معاینه را اماده ارائه کرده است .
وقتی تقاضا یکنواخت است فنا پذیری خدمات مشکل عمده ای محسوب نمی شود زیرا می توان از قبل برای کارکنان برنامه ریزی کرد و اما زمانی که با نوسان تقاضا مواجهیم موسسات خدماتی با مسائل و مشکلاتی روبرو می شوند .
تاریخچه تعاونی خدمات در ایران :
تاریخچه تعاونی در ایران قبل از انقلاب :
الف ) سازمان مرکزی تعاون کشور ( تشکیل شرکتهای تعاونی شهری غیر کارگری )
ب ) سازمان مرکزی تعاون روستایی ( تشکیل شرکتهای تعاونی روستایی )
پ ) شرکت تعاونی کارگری
ت ) شرکت تعاونی تولید روستایی
که بر طبق تحقیقاتی که انجام شد مشخص شد که تعاونی خدماتی زیر مجموعه ای از سازمان مرکزی تعاون کشور می باشد که به شرح ان می پردازم .
این سازمان در 23 اردیبهشت سال 1346 به منظور تفهیم اصول تعاون و تعمیم ان درسراسر کشور و نیز تهیه قوانین لازم و ایجاد امکانات مناسب برای تعاونی ها به وجود امد در سال 1350 به وزارت تعاون و امور روستاها ملحق گردید و در سال 1356 پس از انحلال ان وزارتخانه منحل شد و سپس وظایف ان بر اساس قانون بخش تعاون مصوب شهریور ماه 1370 به وزارت تعاون منتقل گشت تعداد اتحادیه های تعاونی زیر پوشش سازمان مرکزی تعاون کشور در پایان بهمن ماه سال 1357یعنی شروع انقلاب بدین قرار بود :که به دو قسمت تقسیم می گردید
1)شرکت های تعاونی 2)اتحادیه شرکت های تعاونی
شرکت های تعاونی : مجموع شرکت های تعاونی زیر پوشش سازمان مرکزی تعاون کشور اعم از مصرف ، مسکن ، اعتبار ، توزیعی ، خدماتی شهری غیر کارگری برابر با 1340 واحد ثبت شده که اعضای انها بالغ بر 803893 نفر بودند .
اتحادیه شرکت های تعاونی : تا پایان بهمن 1357 تعداد 20 اتحادیه تعاونی شهری غیر کارگری تاسیس گردید که اعضای انها بالغ بر 369 شرکت تعاونی ثبت گردیده است .
دسته بندی تعاونی ها پس از انقلاب :
بعد دیگر بررسی تاریخچه تعاون بررسی نوع تعاونی های تشکیل شده و تقسیم بندی های صورت پذیرفته از ان است . در اینگونه از بررسی ها جنبه تاریخی در مفهوم زمان سال و ماه چندان مورد توجه نبوده و انچه که اهمیت دارد نوع رویکرد و نگاه به تعاونی ها و حوزه های کاربرد و استفاده از ان است . در واقع نوع نگاه ، نگاهی تاریخی – کارکردی است . بعد از انقلاب اسلامی تقسیم بندی های متنوع و در عین حال همگرا از تعاونی ها انجام شده و در برداشتی کلی این تقسیم بندی ها را میتوان در چند گروه تقسیم بندی های قانونی – حقوقی تقسیم بندی های اجرایی – برنامه ای و تقسیم بندی های نظری و عملی خلاصه نمود .در این مورد هم تعاونی های خدماتی زیر مجموعه ای از تقسیم بندی قانونی – حقوقی است که به توضیح ان می پردازم .
قانون تعاون جمهوری اسلامی ایران در مواد 26 تا 28 تعاونی ها را به رو دسته تولیدی و توزیعی تقسیم بندی میکند .
شرکت های تولیدی : شرکتی است که به منظور اشتغال در امور مربوط به کشاورزی ، دامداری ، دامپروری ، پرورش وصید ماهی ، شیلات ، صنعت ، معدن ، عمران شهری و روستایی و عشایری و نظایر اینها فعالیت می نماید و در مجموع یک واحد تولیدی را با اشتغال در ان اداره می کند .
شرکت های تعاونی توزیعی : شرکتی است که در تهیه و توزیع کالا ، مسکن ،خدمات و سایر نیازمندی های اعضا فعالیت می نماید . ان دسته از شرکت های تعاونی که فعالیت انان هم تولیدی و هم توزیعی باشد را شرکت تعاونی تولیدی و توزیعی نامند .
متاسفانه تاریخچه دقیقی در مورد اولین تعاونی خدماتی وجود نداشت اما در مورد بعضی از گرایش های این تعاونی اطلاعاتی در دست است که در مباحث بعدی عنوان می کنم .
در باره قوانین و مقررات باید عنوان کنم که قوانین و مقررات که مختص به تعاونی های خدماتی باشد در دست نیست ولی در مورد برخی شرکت های تعاونی خدماتی اساسنامه خاصی وجود دارد
تعاونی های خدماتی :
بخش خدمات و نقش ان در رشد و توسعه اقتصادی بسیاری از کشورها امری کاملا روشن است . بخش خدمات اولین بخش توسعه اقتصادی در کشورها است که برای پایداری فرایند رقابت پذیری جهانی می بایست به شکل مستمر و جهشی به ان توجه شود . سرمایه گذاری در توسعه منابع انسانی ، توجه و تمرکز بر مشتری مداری و استفاده موثر از فناوری از جمله لازمه های رشد و توسعه پایدار ان محسوب می شود .
از دلایل اهمیت یافتن بخش خدمات و بازنگری تاثیر این بخش در اقتصاد ، توجه به ارتباط خدمات با فرایند تولید ، تداوم مصرف و نیز فرایند توسعه اقتصادی بوده است . مهم ترین مشخصه ای که انقلاب خدمات بدان اشاره دارد ارتباط فرایند بین خدمات تولیدی و خدماتی که در فرایند تولید محصولات به کار برده می شود با سایر فعالیت های اقتصادی است .در واقع بخش خدمات در رقابت پذیر کردن روند تولید کالاها و افزایش ارزش افزوده و در نتیجه صادرات تولیدات نقش فزاینده ای دارد.
خدمات زیر بنایی ( خدمات مالی ، ارتباطات ، بهداشتی ، اموزش و ... ) پشتیبانی لازم را برای هر گونه فعالیت اقتصادی فراهم می نماید . اهمیت این بخش به گونه ای است که حتی در روند تولید کالا نیز سهم عمده ارزش افزوده ایجاد شده ناشی از فعالیت نهادهای خدماتی می باشد .
بر اساس امارها بخش خدمات کشورهای در حال توسعه به طور متوسط سهمی معادل 45% تولید ناخالص داخلی را به خود اختصاص داده است .
در ایران نیز سهم 47% بخش خدمات در تولید و اشتغال کشور نشان دهنده اهمیت این بخش در اقتصاد ملی و درگیری بالای ان به مولفه های کلان است . بر اساس اعلام بانک جهانی بخش خدمات ایران طی 14 سال گذشته به طور میانگین با رشد سالانه 5/7% رو به رو بوده و از این لحاظ ایران پنجمین کشور برخوردار از رشد بالای بخش خدمات در سطح جهان و رتبه اول در سطح خاورمیانه است .
از بعد اشتغال نیز فعالیت های خدماتی در بخش تعاون کشور با توجه به وجود ظرفیت ها و توانمندی بالای این بخش میتواند به شکل ویژه مورد توجه قرار گیرد .
جمعیت نیروی کار شاغل کشور بیش از 18 میلیون نفر براورد شده که 46% از این رقم در بخش خدمات مشغول به کار هستند و بدین ترتیب این بخش مهمترین بخش جذب نیروی جویای کار در کشور است .
تقسیم بندی های انجام شده از فعالیت های خدماتی در بخش تعاون بیانگر متنوع بودن این حوزه و فعالیت در زمینه های گوناگون است به عنوان مثال این گرایش ها شامل خدمات بهداشتی ، ورزشی ، فرهنگی ، مدارس ، خدمات اموزشی ، رایانه ای ، چاپ و نشر ، گردشگری ، فنی مهندسی ، مشاوره ، بیمه ، زیست محیطی ، توزیع اب، برق وگاز ، تحقیقاتی و پژوهشی ، مخابراتی ، راهداری ، انبار داری ، بسته بندی ، مالی و اعتباری ، صنوف خدماتی و سایر خدمات می باشند. در ادامه به توضیح هر یک از گرایش های تعاونی خدماتی به طور خلاصه می پردازم .
انواع گرایش های تعاونی های خدماتی
شرکت های تعاونی خدماتی بسته بندی و سورتینگ :
یکی از علل ناموفق بودن توسعه صادرات غیر نفتی نامناسب بودن بسته بندی کالاهای تولیدی می باشد که با توسعه این بخش از تعاونی ها و همچنین اموزش در این خصوص می توان در هر منطقه با توجه به پتانسیل های موجود در امر تولید با همکاری تولید کنندگان و سرمایه گذاران این نوع تعاونی ها را گسترش داد .
شرکت های تعاونی خدماتی تحقیقاتی و پژ وهشی :
بر اساس ضرورت ایجاد و توسعه نهادهای غیر دولتی ، وزارت تعاون از سال 1379 زمینه ساز تاسیس و تشکیل تعاونی های خدماتی تحقیقاتی و پژوهشی را فراهم نمود . هدف این تعاونی ها ترویج و تحکیم مشارکت و تعاون عمومی تامین نیازهای مشترک اقتصادی اجتماعی فرهنگی اعضا و نیز انجام فعالیت های تحقیقاتی و پژوهشی در راستای اهداف وسیاست های کلی بخش تحقیقات و پژوهشی کشور و ایجاد کار و اشتغال برای محققین و پژوهشگران کشور است .
شرکت تعاونی خدماتی جمع اوری شیر و فراورده های لبنی :
این نوع تعاونی ها با هدف قطع دخالت واسطه ها تشکیل می گردند به طور مثال گاوداران دور هم جمع می شوند و با تشکیل تعاونی شیر و فراورده های لبنی خود را جمع اوری می کنند و به مراکز فروش می رسانند . تجربه نشان داده است که در استان هایی که این نوع تعاونی ها تشکیل شده اند تعاونی های یاد شده نقش عمده ای در بالا بردن درامد اعضا خود که همان گاوداران می باشند ایفا نموده اند.
علاوه بر این با گسترش و حمایت از این نوع تعاونی ها میتوان کمک شایانی به خرده تولید کنندگان شیر نمود .
شرکت های تعاونی خدماتی مدارس غیر انتفاعی :
به اعتقاد کارشناسان اداره بهینه نهاد تعلیم و تربیت کشور کار سنگینی است و اگر جامعه دنبال کیفیت در امور اموزش و پرورش است باید سرمایه گذاری و عزم ملی برای حل مشکلات ان را فراموش نکند از این رو یکی از این راه حل ها تشکیل تعاونیهای مدارس غیرانتفاعی است که چنانچه دولت سرانه هر دانش اموزی را به تعاونی های مدارس غیر انتفاعی مستقیما پرداخت نماید می توان امید داشت که این نوع تعاونی ها گسترش یابند .
شرکت های تعاونی خدماتی بهداشتی و درمانی :
پس از امضا توافقنامه همکاری فیما بین وزارتین بهداشت و درمان و وزارت تعاون در تاریخ 23/10/76 که به امضا وزرا وقت دو طرف رسید اهتمام و جدیت هر دو وزارتخانه برای اولین بار در سطح کشور در استان اذربایجان شرقی با واگذاری امور تعدادی از مراکز بهداشتی شهر تبریز به شرکت های تعاونی فارغ التمحصیلان رشته پزشکی و رشته های وابسته خدمات مورد تعهد دولت به مردم اغاز شد و اولین واحد تعاونی از این نوع در سال 1378 با حضور نماینده وزارت بهداشت و درمان مورد بهره برداری قرار گرفت و پس از سپری شدن چند سال از فعالیت این تعاونی ها و تدوین شاخص های نظارتی و روشهای ارتباط بین واحد ها با دانشگاه علوم پزشکی و انجام کار مستمر کارشناسی بر روی شیوه های جدید ایجاد شده به عنوان الگوی کار برنامه های اجرایی در سطح کشور از طرف دو وزارتخانه انتخاب و توصیه گردید .
شرکت های تعاونی خدماتی مالی اداری و پشتیبانی :
با هدف انجام کارهای مالی و اداری و پشتیبانی مخصوصا در ادارات دولتی که از کارکنان بازنشسته همان ادارات کل که تخصص کافی در این رشته دارند تشکیل می شود . تعاونی های مذکور همچنین می توانند نقش به سزایی در کوچکتر شدن دولت در امور خدماتی داشته باشند هر چند که پس از مصوبه هیات محترم وزیران در خصوص به کار گیری شرکت های خدماتی و واگذاری بخشی از کارهای خدماتی به بخش خصوصی شاهد گسترش این نوع از تعاونی ها بوده ایم ولی متاسفانه اکثر ادارات دولتی ترجیح می دهند که از بخش خصوصی به جای تعاونی استفاده کنند .یکی از عوامل مهم در عدم موفقیت این نوع از تعاونی ها کم بودن نقدینگی انها است به گونه ای که با پرداخت تسهیلات با کارمزد پایین میتوان شاهد کسترش این تعاونیها بود .
شرکت های تعاونی خدمات بیمه ای :
فعالیت های بیمه تعاونی از اواخر قرن هجدهم اغاز گردید . در مفهوم تعاونی تنها مساله سود یا جلوگیری از زیان مطرح نیست بلکه مشارکت اعضا در تصمیم گیری ها دارای اهمیت زیادی است و یک اقتصاد پویا به هر سه نظام دولتی تعاونی و خصوصی نیاز دارد .
شرکت های تعاونی خدماتی چاپ ونشر :
از اهداف این نوع تعاونی ها انجام کلیه خدمات مربوط به چاپ ، انتشار روزنامه ، نشریات و خدمات توزیع نشریات و مطبوعات می باشد .
شرکت های تعاونی خدماتی راهداری :
این نوع از تعاونی ها با هدف خدمات راهداری ، خدمات بین راهی ، خدمات تعمیر و نگهداری راه و تجهیزات و ماشین الات راهداری ، توسعه راههای روستایی و نظایر ان تشکیل می شوند .
شرکت های تعاونی رایانه ای :
این تعاونی ها با هدف خدمات رایانه ای شامل تعمیر و نگهداری رایانه ، تعمیر و نگهداری ماشین های محاسب و کامپیوتر ، عرضه نرم افزار و پردازش داده ها و مشاوره خدمات رایانه ای تشکیل می شوند .
شرکت های تعاونی خدمات زیست محیطی :
حقیقت مطلب ان است که در جامعه امروز ایران دیگر نه دولت می تواند به تنهایی با مسائل زیست محیطی دست و پنجه نرم کند و نه اهل علم و دانش به تنهایی قادر به حل این معضل جدی هستند . دولت باید با پشتوانه مشارکت مردمی و تلاش دانش و شناخت زیست محیطی را ارتقا بخشد . همچنین دولت نیازمند چارچوب نهادینه مشخصی است که جامعه را در ازتباط به مسائل زیست محیطی درگیر کند . در این رابطه تعاونی ها با حمایت از گروه های کارشناسی خبره و تحصیل کرده می توانند نقش ارزنده ای در پیشبرد برنامه های اموزشی و توسعه کشور ایفا نماید .
شرکت های تعاونی خدمات فراورده های نفتی :
تشکیل این نوع از تعاونی ها با هدف ایجاد پمپ بنزین ، توزیع مواد نفتی و روغن و سیلندر پرکنی و ایجاد جایگاه توزیع گاز می باشد .
با توجه به اشتغالزایی این نوع تعاونی ها انتظار می رود نهادهای مسوول در خصوص گسترش انها همت بیشتری را بنمایند در عین حال ضرورت دارد که به دلیل کمبود نقدینگی در این تعاونی ها سیستم بانکی تسهیلات بیشتری را با کارمزد پایین به این بخش اختصاص دهد .
شرکت های تعاونی خدمات فنی و مهندسی و مشاوره ای :
شرکت های تعاونی خدماتی فنی و مهندسی در زمینه تعاونی های مهندسین مشاوره تعاونیهای خدمات مشاوره ای در امور صنعت و معدن و کشاورزی و نظایر ان فعالیت می نمایند . در راستای کاهش رکورد و تورم اقتصادی و نیز بهره برداری از سرمایه های انسانی بویژه تحصیلکردگان دانشگاهی دارای علم و دانش و مهارت و نیز به منظور پیشبرد برنامه های توسعه و رشد ملی پایدار ضروری است به دنبال چشم انداز های تولید و فرصتهای شغلی دیگری رفت که یکی از راههای این امر نگاه به فرصتهای شغلی و امکان اشتغال در خارج از کشور می باشد . با توجه به اینکه صدور نیروی کار بویژه نیروهای فنی و خدماتی مازاد در بیشتر کشورهای دنیا عرف می باشد و از این امر به نحو مطلوب در راستای ارزاوری و شکوفایی اقتصادی و نیز بازسازی نیروهای انسانی استفاده شود لذا در کشور ما نیز که با تورم روبه فزونی نیروی کار و رکورد اقتصادی روبرو می باشد می توان به عنوان راهبردی ارزنده و پویا استفاده نمود .
شرکتهای تعاونی خدماتی کالایی :
شرکتهای تعاونی خدماتی کالایی در زمینه تعاونیهای انبارداری سردخانه بارگیری تخلیه و نظایر ان فعالیت دارند.
شرکتهای تعاونی خدماتی مخابراتی و پستی :
این تعاونیها در زمینه های خدمات مخابراتی و خدمات پستی و تعمیر و نگهداری وسایل مخابراتی و شبکه های مخابراتی فعالیت می نماید جهت گسترش این نوع تعاونیها عقد توافقنامه با وزارت پست و تلگراف و تلفن و حمایت نهادهای مسئول می تواند مفید باشد . مضافا این که با توجه به کمبود نقدینگی در این نوع از تعونیها ارائه تسهیلات با کارمزد پایین یکی از موارد مهم می باشد .
شرکتهای تعاونی خدماتی توزیع آب برق گاز :
این نوع تعاونیها در زمینه توزیع برق توزیع آب توزیع گاز و خدمات مربوطه فعالیت می نمایند اعضای این تعاونی ها از بازنشستگان سازمات مدتبط و جوانان فارغ التحصیل در این رشته می باشد که در کلیه استانها کشور تشکیل گردیده و با عقد قرارداد با شرکتهای آب برق و گاز توانسته اند کارهای بزرگی انجام دهند .
شرکتهای تعاونی خدماتی مکانیزاسیون کشاورزی :
این تعاونیها در زمینه مکانیزاسیون کشاورزی و کلیه خدمات کشاورزی فعالیت می نماید تشکیل این نوع تعاونیها در استانهایی مستعد امر کشاورزی می تواند نقش بسزایی در بالا بردن تولید محصولات در ان مناطق داشته باشد .
شرکتهای تعاونی خدماتی گردشگری و هتلداری :
در راستای سیایت شناساندن فرهنگ اسلامی به اقصی نقاط جهان ودر جهت تحقق سیایت بخشهای تعاون و جهانگردی و به منظور اشاعهو ایجاد فرهنگ اسلامی تعاون و گردشگری در بین اقشار مختلف جامعه به ویژه نسل جوان بهره برداری از سرمایه گذاریها تجهیزات و تاسیسات احداث شده شناسایی جاذبه سیاحتی و زیارتی کشور به منظور نهادینه کردن حضور جوانان در عرصه فعالیتهای فرهنگی اجتماعی و نیز در صنعت ایرانگردی و جهانگردی جهت حل معضل بیکاری با توجه به اهداف بخش تعاون وزارت تعاون و سازمان ایرانگردی و جهانگردی توافقنامه ای در سال 1379 منعقد نمودند که در ان تشکیل تعاونیها ی اموزشی ایرانگردی و جهانگردی و شرکتهای تعاونی راهنمایان ایرانگردی و جهانگردی و شرکتهای تعاونی اقامتی پذیرایی و مسافرتی و شرکتهای تعاونی خدمات پشتیبانی مورد نیاز تاسیسات ایرانگردی و جهانگردی و شرکتهای تعاونی مدیریت کیفیت و نظارت بر تاسیسات ایرانگردی و جهانگردی توصیه شده است .
شرکتهای تعاونی خدمات اموزشی :
این تعاونی در زمینه امورزشگاههای فنی و حرفه ای تعاونیهای اموزش خیاطی ارایشگری مهد کودک اموزشگاههای ازاد و اموزشگاههای رانندگی و نظایر ان فعالیت می نمایند. نظر به اهداف وزارت تعاون و با توجه به وظایف سازمان اموزشهای تخصصی و ضرورت بهره برداری از این اموزشها در بالا ترین سطح کارایی مشاغل تخصصی و افزایش کمی و کیفی تولیدات و به منظور حمایت از جویندگان کار که دوره های فنی و حرفهای را در مراکز امزش و فنی و حرفه ای طی نموده اند و موفق به دریافت گواهینامه مهارت شده اند.
و نیز در جهت ایجاد اشتغال برای انان و کاهش نرخ بیکاری و توسعه بخش تعاون وزارت تعاون و سازمان اموزش فنی و حرفه ای تفاهمنامه ای در سال 1379 منعقد نمودند تاکید گردید که فار غ التحصیلان اموزشهای فنی و حرفه ای جهت تشکیل تعاونی به ادارات کل تعاون استانها معرفی شوند .
شرکتهای تعاونی خدماتی هنری فرهنگی و تبلیغاتی :
این تعاونیها در زمینه سینما تئاتر تهیه فیلمهای ویدئویی و سینمایی تلویزیون رادیو کلوپ های هنری و سینمایی هنرهای در اماتیک و گروههای تئاتری فعالیت می نماید .
شرکتهای تعاونی خدماتی ورزشی :
این نوع تعونیها در زمینه امکانات ورزشی باشگاههای ورزشی و بدنسازی و .... فعالیت می نماید گفتنی است اخیرا تفاهمنامه ای ما بین وزارت تعاون و سازمان تربیت بدنی نعقد گردید که براساس ان برگسترش این نوع تعاونیها تاکید گردیده است.
شرکتهای تعاونی خدماتی صنوف :
این تعاونیها در زمینه عینک سازی ناشران کتابفروشان شیشه و ائینه تعمیرکار ان اتومبیل ساختمان خشک شویی لباسشویی شستشوی فرش و نظایر ان فعالیت می نمایند.
سیر تحول تعاونی های خدماتی از سال 82 به بعد :
گزارش عملکرد تعاونیهای خدماتی در سال 1382
تعداد تعاونیهای خدماتی در 22 گرایش تا پایان شهریور ماه سال 1382 به 11184 واحد رسیده است که این میزان نسبت به تعداد تعاونیهای تشکیل شده تا پایان سال 1381 رشدی حدود9% را دارد که از این تعداد 9729 واحد ان در دست اجرا و 1455 واحد غیر فعال می باشند یعنی 87%تعاونیها فعال یا در دست اجرا بوده اند . همچنین 13%ما بقی غیر فعال می باشند که این میزان نسبت به سال قبل از ان که 86%تعاونیها فعال و یا در دست اجرا بود و14%ما بقی غیر فعال بودند نشان از کاهش یک درصدی ازتعاونیها ی غیر فعال و افزایش یک درصدی از تعاونیهای فعال و در دست اجرا را دارد که چنانچه این روند پیش برود گام موثری در جهت فعال شدن تعاونیهای غیر فعال برداشته شده است . در بخش خدمات شرکتهای تعاونی خدماتی مکانیزاسیون کشاورزی با1180 واحد و تعاونیهای خدماتی اداری و مالی و پشتیبانی با 944 واحد و تعاونیهای خدماتی بهداشتی و درمانی با 875 واحد رتبه اول تا سوم را دارند و کمترین تعاونیها ی خدماتی تشکیل شده تا کنون خدماتی راهداری بوده اند که با 62 واحد و خدمات بیمه ای با 14 واحد در رده های اخر قرار دارند همچنین در بعد اشتغالزایی جالب توجه ان است که تعاونیهای خدماتی راهداری هر چند که در رده اخر تشکیل قرار دارند ولی از لحاظ اشتغالزایی بالاترین رقم یعنی در حدود 8/30 نفر اشتغالزایی در هر واحد تعاونی ایجاد کرده است . علاوه براین شرکتهای تعاونی خدماتی شیر و سایر فراورده های لبنی که از لحاظ تشکیل در رده 17 قرار دارد . از لحاظ اشتغالزایی با رقمی معادل 7/30 اشتغالزایی در هر تعاونی در رده دوم و شرکتهای تعاونی توزیع آب و برق و گاز که در رده 13 تشکیل قرار دارد رتبه سوم را از لحاظ اشتغالزایی با رقم 30 نفر اشتغالزایی در هر واحد به خود اختصاص داده است که دراین قسمت تعاونیهای خدماتی بیمه ای با 5/8 نفر اشتغالزایی در هر واحد تعاونی و تعاونیهای خدمات رایانه ای با 1/8 نفر اشتغالزایی در هر واحد تعاونی در رده اخر قرار دارند . در بخش سرمایه شرکتهای تعاونی خدماتی گردشگری و هتلداری باسرمایه هر واحد 000/988/108 ریال که از اشتغالزایی 6/15 نفر در هر واحد تعاونی را دارا هستند در رتبه 15 قرار دارند . این تعاونیها بالاترین میزان سرمایه گذاری را به خود اختصاص داده اند . شرکتهای تعاونی خدماتی مخابراتی و پستی اشتغالزایی با 1/17 نفر اشتغالزایی در هر واحد دررتبه 13 قرار دارد . بسهت بندی و سورتینگ که با 20 نفر اشتغالزایی در رده 6 قرار دارد در رتبه سوم این قسمت واغع گردیده است و شرکتهای تعاونی خدمات رایانه ای با سرمایه 23156000 در هر واحد و شرکتهای تعاونی تحقیقاتی و پژوهی با 18965000 ریال در هر واحد کمترین سرمایه در انها انجام گردیده است هر چند که از لحاظ اشتغالزایی شرکتهای تعاونی رایانه ای کمترین اشتغالزایی یعنی 1/8 را به خود اختصاص داده است . در میان استانها استان تهران با مجموع 1691 واحد تعاونی های خدماتی در رتبه اول قرار دارد و پس از ان استان های خراسان و مازندران در رده های بعدی واغع گردیده اند . البته این رته بندی در هر گرایش تغیر می یابد .
گفتنی است که تعداد تعاونیها ی خدماتی تا پایان سال 1382 به 12266 واحد رسیده است که حدود 15%از این تعاونیها غیر فعال می باشند و پیش بینی می شود تعداد تعاونیها ی خدمات تا پایان برنامه چهارم به 500/28 واحد برسد . تعاونیهای خدمات تا پایان برنامه سوم توانسته اند برای 200000 نفر اشتغالزایی کنند . بدین ترتیب انتظار میرود این رقم تا پایان برنامه چهارم به 400000 نفر برسد . این امر در صورتی محقق خواهد شد که منابع و الزامات مورد نیاز فراهم گردد. از لحاظ اشتغالزایی در هر واحد تعاونی شرکتهای تعاونی خدماتی اداری و مالی و پشتیبانی با 7/27 نفر در هرواحد بالاترین اشتغالزایی را به خود اختصاص داده اند و پس از ان شرکتهای تعاونی خدماتی فنی مهندسی با 8/26 نفر و شرکتهای تعاونی خدماتی راهداری و برق وآب و گاز با 4/25 نفر در هر واحد در رده های دوم و سوم قرار دارند . از لحاظ تعداد تعاونیها خدماتی استان تهران با مجموع 1824 واحد در رتبه اول قرار دارد و پس از ان استانهای خراسان و مازندران در ره های بعدی واغع گردیده اند البته این رتبه بندی در هر گرایش تغر می یابد .
گزارش عملکرد تعاونیهای خدماتی در سال 1383
بر اسا امار منتشره توسط دفتر امار و اطلاعات وزارت تعاون تا تاریخ 30/12/83 تعداد 14259 شرکت تعاونی خدماتی در 23 گرایش خدماتی در سطح کشور تاسیس شده که تعداد اعضا انها 260557 نفر و تعداد شاغلین در انها 228264 نفر با سرمایه 640/875/808 هزار ریال می باشد که تقریبا 20%درصد کل تعاونیها تاسیس شده را به خود اختصاص داده اند که با توجه به امار تعاونیها خدمات تا پایان سال 1382 (1230واحد) رشدی حدود 15 درصد را نشان می دهد از تعداد کل تعاونیها خدمات به ثبت رسیده تا پایان سال 1383 تعداد 6674 واحد فعال و تعداد 4700 واحد در دست اجرا و تعداد 2657 واحدغیر فعال می باشند یا به عبارت دیگر 46%از تعاونیهای خدمات فعال و 33%در دست اجرا و 21%غیر فعال میباشند . شرکتهای تعاونی خدماتی مکانیزاسیون کشاورزی با 1773 واحد و خدمات اداری و مالی و پشتیبانی با 1524 واحد و شرکتهای تعاونی خدماتی بهداشتی و درمانی با 1384 واحد بیشترین تعداد تعاونیها را به خود اختصاص داده اند کمترین تعاونیها ی خدمات تشکیل شده تا کنون شرکتهای تعاونی خدمات بیمه ای با 20 واحد می باشد از لحاظ سرانه تعداد اعضا شرکتهای تعاونی خدماتی راهداری با39 نفر عضو در هر واحد بالاترین عضویت را به خود اختصاص داده که پس از ان شرکتهای تعاونی خدماتیفنی و مهندسی و مشاوره با 33 عضو در هر واحد و شرکتهای تعاونی خدماتی اداری مالی و پشتیبانی 26 نفر عضو در هر واحد در رده های بعدی قرار دارند و شرکتهای تعاونی خدماتی بیمه ای و خدمات رایانه ای با 8 نفر کمترین عضویت در هر واحد را دارند . از حیث اشتغال شرکتهای تعاونی خدماتی فنی و مهندسی و مشاوره با26 نفر اشتغالزایی در هر واحد بالاترین اشتغالزایی را داشته که پس از ان شرکتهای تعاونی خدماتی اداری مالی و پشتیبنی با 24 نفر و شرکتهای تعاونی خدماتی راهداری با 23 نفر در رتبههای دوم و سوم قرار دارند و شرکتهای تعاونی خدماتی بیمه ای و رایانه ای کمترین اشتغالزایی را به خود اختصاص داده اند . استان تهران با 1970 واحد تعاونیهای خدماتی در ردیف اول قرار دارد و پس از ان استان مازندران با 1113 واحد و استان خراسان رضوی با 1038 واحد در رده های بعدی قرار دارند البته این رتبه بندی در هر گرایش تغییر می کند .
گزارش عملکرد تعاونیهای خدماتی در سال 1384
در هفته تعاون سال 1384 تعداد 191 طرح خدماتی در بخش تعاونی راه اندازی گردید در راه اندازی این طرح ها که با سرمایه گذاری 160712 ریال یه بهره برداری رسیده اند 4512 نفر عضو مشارکت داشته و نیز 2638 فرصت شغلی ایجاد شده است . همچنین 117 طرح از 191 طرح فوق الذکر معادل 61% بدون دریافت تسهیلات از منابع دولتی و بانکی راه اندازی شده و 39% از طرح ها با استفاده از تسهیلات بانکی و سهم اورده خود به بهره برداری رسیده اند .
گزارش عملکرد تعاونیهای خدماتی در سال 1385 :
- تهیه و تدوین برنامه 5 ساله توسعه بخش تعاون در گرایش تعاونی های خدماتی
- مذاکره و توافق با سازمان های بورس جهت حضور موثر تعاونی های خدماتی در بورس
- برگزاری جلسه با وزارت اموزش و پرورش و شرکت شهر های جدید جهت توسعه فعالیت های تعاونی های خدمات به خصوص در گرایش مدارس غیر انتفاعی
- تهیه لوایح قانونی جهت امکان فعالیت تعاونی خدمات در امر بیمه
- اقدام جهت تشکیل اتحادیه های سراسری در زمینه تعاونی های توزیع کنندگان روغن و لاستیک و مخابرات و گردشگری
- انجام اقدامات لازم به منظور اصلاح قانون مالیت ها به منظور تقویت تعاونی های خدمات
- ارسال دستورالعمل ها و گردش کار فعالیت برخی از دستگاه ها به استان ها در ارتباط با تعاونی های خدمات
- شناسایی و بررسی پروژه های در دست اقدام و قابل برگذاری انها به تعاونی های خدماتی
- تهیه طرح استفاده از شرکت های تعاونی ذیصلاح جهت نظارت بر فعالیت تعاونی های خدمات
- همجنین در سال 85 بیشترین تعداد تعاونی ها را به ترتیب تعاونی های خدمات ، کشاورزی و صنعتی به خود اختصاص داده اند
گزارش عملکرد تعاونیهای خدماتی در سال 1386
بر اساس امار منتشره توسط دفتر امار و اطلاعات وزارت تعاون تا سال 1386 ، تعداد 24126 شرکت تعاونی خدماتی در 22 گرایش خدماتی در سطح کشور تاسیس شده که تعداد اعضای انها یک میلیون و بیست هزار نفر و تعداد شاغلان در انها 425 هزار نفر بوده که تقریبا 25% کل تعاونی های تاسیس شده را شامل می شود .
از بین این گرایش ها شرکت های تعاونی خدماتی مکانیزاسیون کشاورزی با 2572 واحد و شرکت های تعاونی خدمات اداری و مالی و پشتیبانی با 2209 واحد و شرکت های تعاونی خدماتی بهداشتی و درمانی با 1745 واحد بیشترین تعداد تعاونی های خدماتی را تشکیل داده اند و کمترین تعاونی های خدماتی تشکیل شده تا کنون نیز شرکت های تعاونی خدماتی بیمه ای با 41 واحد می باشد .
از لحاظ سرانه اشتغال شرکت های تعاونی خدماتی کالایی با 30 نفر در هر واحد بالا ترین اشتغال را به خود اختصاص داده و پس از ان شرکت های تعاونی خدماتی مدارس غیر انتفاعی با 19 نفر در هر واحد در رده بعدی قرار دارد . از طرف دیگر شرکت های تعاونی خدماتی بیمه ای و خدماتی رایانه ای با 7 و 8 نفر کمترین اشتغال در هر واحد را دارند .
موانع و مشکلات توسعه تعاونی های خدمات :
موانع و مشکلات توسعه تعاونی های خدمات ناشی از عوامل زیر است :
الف عوامل درونی :
- عدم تناسب و هماهنگی در ترکیب اعضا در برخی از تعاونیها
- کمبود نیروهای متخصص در برخی از تعاونی ها
- طولانی شدن زمان بهره برداری در تعاونیها
- عدم سرمایه گذاری و مشارکت فعال کلیه اعضا
- پایین بودن سطح اموزش های تخصصی اعضا
- ضعف برخی از مدیران تعاونی ها در اداره امور تعاونی ها به دلیل فقدان اطلاعات لازم و عدم اشنایی کافی به مقررات و قوانین مرتبط با فعالیت تعاونی
- ضرورت نظارت کامل دولت به عملکرد تعاونیها از بدو تاسیس تا زمان بهره برداری به دلیل کمبود امکانات و بودجه کافی و کارشناس در وزارت تعاون
- کمبود اموزش های ارائه شده به مدیران و اعضا تعاونی ها توسط دستگاه های ذیربط
عوامل بیرونی :
- عدم تبیین حدود و ثغور فعالیت های این بخش با توجه به اصل 44 قانون اساسی که این امر سبب می شود تا بخش تعاون نتواند از تسهیلات و امکانات و حمایت هایی که قانون برای ان مشخص نموده است استفاده کند و همین امر موجب برداشت های مختلف متولیان امور و مسوولین دستگاه های اجرایی در تعبیر و تفسیر مقررات و قوانین موجود می شود .
- پراکندگی سازمان های مسئول تعاونی ها
- بالا بودن نرخ سود تسهیلات اعطایی به تعاونی ها
- حضور کمرنگ نمایندگان بخش تعاون در مجامع شوراها و گروه های تخصصی و برنامه ریزی کشور
- عدم تعامل و ارتباط منطقی بین تعاونی ها با بخش های خصوصی و دولتی که این امر موجب اتلاف منابع و خروج ارزش افزوده از بخش تعاون می شود
- ضرورت اصلاح سازمان های متولی بخش تعاون و تمرکز ان در وزارت تعاون که اجرای این مهم موجب انسجام فعالیت های تعاون می شود
- عدم هماهنگی در تعریف رسته های خدماتی فی مابین دستگاه های اجرایی و سیستم بانکی
پیشنهادات و الزامات توسعه تعاونی ها در بخش خدمات :
- ضرورت تفکیک اعتبارات تسهیلات تکلیفی سهم غیر دولتی در تبصره 3 بودجه هر سال
- استفاده از امکانات رسانه ای صدا و سیما و جراید برای فرهنگ سازی در مشارکت های مردمی در امر تحقق سیاست های اشتغالزایی
- تشکیل بانک تعاون در جهت کمک به تعاونیهای خدمات
- ایجاد امکانات و تسهیلات لازم در جهت تشکیل تعاونی های خدمات در مناطق محروم
- انعقاد توافقنامه و تفاهم با دستگاه های اجرایی که قابلیت لازم را در ایجاد تشکل ها و اشتغال داشته و حمایت های کلی را در این خصوص می نماید
- زمینه یابی و تشکیل تعاونی های خدمات بر اساس توان مندی ها و قابلیت های بالقوه استان ها و شهرستان ها ی کشور
- از بین بردن موانع و محد ودیت های موجود جهت بهره گیری سهل تر تعاونی های خدمات از تسهیلات حمایتی دولت با اصلاح قوانین و ایین نامه های مربوطه
- هماهنگی و ایجاد وحدت رویه با دستگاه های اجرایی ذیربط با بخش تعاون در جهت توسعه تعاونی های خدمات
- حذف مقررات دست و پا گیر بانکی در جهت اعطای تسهیلات در این بخش
- هماهنگ نمودن دستگاه های اجرایی دولتی با بخش تعاون
- کمک و تشویق دولت در جهت تشکیل تعاونی های خدماتی مربوط به تولید محصولات کشاورزی و تکمیل این حلقه
- جمع بندی و طبقه بندی ظرفیت خدمات در گرایش های مختلف و تلاش در جهت توسعه و تشکیل تعاونی خدمات
- حضور نمایندگان وزارت تعاون در شوراها و کمیته ها و مجامع مختلف سیاستگذاری و تصمیم گیری د رکشور
- برگزاری همایش های تخصصی جهت تعاونی های خدماتی در هر گرایش به منظور مبادله اطلاعات
- اصلاح ایین نامه ها و دستورالعمل ها با هماهنگی دستگاه های اجرایی
- تخصیص اعتبار لازم با کارمزد کم در جهت فعال نمودن تعاونی های خدماتی غیر فعال
و بالاخره مشخص نمودن سهم دستگاه های اجرایی در تشکیل و توسعه تعاونی های خدماتی
منابع :
- کتاب باورهای تعاون نوشته دکتر عباسی
- شماره های متعدد مجلات تعاون
- شماره های متعدد نشریه اقتصادی،اجتماعی و فرهنگی تعاون
- مهندسین شاغل در وزارت تعاون
- سایت های مختلف اینترنت
پایان
استاد راهنما :اقای دکتر مزینانی
محقق : فرزانه مختاری