تحقیق:تعاونی های آموزشگاهی_جورکش
به نام خدا
تحقیق:
تعاونی های آموزشگاهی
نام و نام خانوادگی: طاهره جورکش
مقدمه
یکی از فلاسفه ی قدیم می گوید: اگر می خواهید جامعه ی انسانی را به سوی کمال ببرید بکوشید تا دامنه ی افکار مردم را وسعت بخشید و آن ها را از بند هوی و هوس برهانید و زیر فرمانروایی عقل آورید. این امر تصادفی نیست که پیشگامان علم تعاون همه آموزگاران و مربیان علم و اخلاق بوده اند. زیرا تعاون کار آن کسانی است که اهل کار و کوششند و در عین حال از سعادت دوست داشتن و به نیکی دیگران امیدوار بودن برخوردارند. تعاول مال را برای انسان می خواهد نه انسان را برای مال. در یکی از افسانه ها آمده است کخه مرد حریصی آنقدر در درگاه خداوند عجز و ناله کرد و از خداوند خواهشی کرد که دست به هرچه می زند طلا شود تا بالاخره به آرزویش رسید و دستش کیمیا شد ولی دیگر از همان لحظه خوشبختی مختصر خود را هم از دست داد، زیرا دست به هرچه می زد طلا می شد حتی آب و نان او هم طلا شد و در حالی که دیگران به سعادت او غبطه می خوردند و رشک می بردند. خود او روی توده هایی از طلا تشنگی و گرسنگی رو به مرگ می رفت.
در مکتب تعاون کوششی برای جمع مال وجود ندارد بلکه این کوشش برای رسیدن به رفاه دسته جمعی است و این کار وظیفه ای است که از راه آموزش بدست می آید. یعنی کسانی که اصولاً تعاون برای آن ها درست شده است، دوم کارکنان خود را آموزش می دهد تا نسبت به محیط و شرایط اقتصادی و اجتماعی آن آگاه و دانا باشند و بتوانند تأسیسات تعاونی را اداره کنند.
مقصد از آموزش فقط خواندن و نوشتن کتاب و روزنامه و بروشور نیست. گاهی اوقات حتی افراد کم سواد می توانند از یک آموزش تعاونی سطح بالا برخوردار شوند، یعنی تعاونی فکر کنند و تعاونی عمل کنند.
یکی از مشخصات بسیار ارزنده آموزش تعاون که کمتر مورد توجه قرار گرفته این است که آموزش تعاونی در تعدیل افکار و عواطف انسان ها بسیار مؤثر است. یعنی کسانی که با نهضت تعاون مربوط شود و به آن خو کند بسیاری از حالات افراطی و تئوری های سیاسی که هر انسانی را تمدید می کند را فراموش می کند. به جای حمله به مخالف سعی و کوشش برای تفاهم با مخالفت تقویت می شود. دسته بندی ها و مبارزات طبقاتی مرارت خود را از دست می دهند و تبلیغی به هر شکل و عنوانی مطرود می شود.
فاصله فکری میان ثروتمند و ندار و تبعیض و حسد تبدیل به همکاری برای رفاه عمومی می گردد. روشنفکر بی سواد را تحقیر نمی کند و بی سواد در کنار روشنفکر می نشیند و به عمل و اخلاق خود می بالد و جنگ هفتاد و دو ملت در اقتصاد، مذهب، نژاد، فرهنگ و طبقات اجتماعی تبدیل به همکاری و دوستی هفتاد و دو ملت می شود و این البته فقط با آموزش و علم با عمل به دست می آید، از این جاست که گفته اند: اگر کسی یکبار تعاون را بشناسد، تمام عمر تعاونی باقی می ماند.
تعریف تعاونی آموزشگاهی:
علاوه بر آموزه های معلم ها، جوانان اکثر مهارت ها، علایق و دانستنی های خود را از همسالان فرا گرفته و درواقع گروههای هم سال تأثیر زیادی در تطبیق جوانان با نظم اجتماعی، مفاهیم و ارزش های آن (از قبیل تعدهای متقابل، روح همکاری، همبستگی و احساس مسئولیت در قبال دیگران) خواهند داشت.
نمادسازی و تجمیع جوانان در فعالیت های گروهی از جمله راهکارهایی است که می توان به کمک آن، اقدام به انتقال الگوها و فرهنگ های مناسب توسط هم سالان به خودشان نمود.
یکی از این نمادها و تشکل ها، سازماندهی جوانان در قالب فعالیت های تعاونی در آموزشگاه ها و مدارس می باشد.
تعاونی های آموزشگاهی تعاونی هایی هستند که در مدارس با عضویت دانش آموزان تشکیل گردیده و عرصه ای برای تمرین مشارکت و فعالیت های جمعی خواهد بود.
این تعاونی ها به جای رویکرد اقتصادی، بیشتر رویکرد آموزشی، تربیتی، پرورشی دارند و هدف اصلی از تشکیل این تعاونی ها، آموزش و ترویج اصول و مفاهیم تعاون در بین دانش آموزان و تشویق آنان به همکاری و همیاری با یکدیگر و شرکت در کارهای گروهی و رشد حس مسئولیت پذیری و احترام به رأی و نظر دیگران است.
بررسی تجارب کشورهای گوناگون نشان می دهد که از نظر تشکیلات و ساختار، تعاونی های آموزشگاهی انواع مختلفی دارد یعنی با توجه به این که به غیر از دانش آموزان، گروه های اصلی ذینفع چه کسانی هستند.
(کادر مدیریتی و آموزشی مدرسه، والدین، معتمدین محلی و غیره) تقسیم بندی های متفاوتی از تعاونی های آموزشگاهی به عمل می آید. در شرایط فعلی کشور ایران، فعالیت تعاونی های آموزشگاهی با مشارکت صورت پذیرفته بین دانش آموزان و هدایت های انجام شده توسط کادر آموزشی تداوم یافته و اجرایی می گردد.
مهمترین اهداف تعاونی های آموزشگاهی:
1- ترویج روحیه همکاری متقابل، همفکری و انجام خدمات گروهی.
2- آموزش و ایجاد روحیه مشارکت و مداخله گری فعال در امور اجتماعی و اقتصادی.
3- آموزش و تقویت مهارت در زمینه ی چگونگی تصمیم گیری درست و به هنگام.
4- آشنایی با مفاهیم اساسی مثل دموکراسی و رأی گیری.
5- آشنایی با قوانین و مقررات و پیروی از آن ها.
6- ایجاد توانایی جلب اعتماد در دیگران.
7- فعالیت و حرکت در جهت رفع مشکلات و موانع فردی در قالب همکاری های جمعی.
8- تأمین ملزومات و کالاهای مورد نیاز مصرفی دانش آموزان از جمله خوراک، پوشاک، لوازم التحریر، با قیمت کمتر از بازار و با کیفیت مناسب تر.
در شرایط ایده آل، کارکردهای چنین تعاونی هایی می تواند به مباحثی نظیر برنامه ریزی و اجرای فعالیت های فوق برنامه، تأمین ملزومات اولیه مدرسه، تجارب محدود و کاملاً هدایت شده درون آموزشگاهی و همانند آن ها گسترش یابد.
آموزش علمی مدیریت و چگونگی تصمیم گیری صحیح و آشنایی تدریجی با مباحث برنامه ریزی و اداره سازمان های اقتصادی و اجتماعی کوچک توسط دانش آموزان و نیز آشنایی با مقررات و قوانین کار و فعالیت همچنین لزوم تبلیغات از قانون توسط آن ها به عنوان یک باور، انجام فعالیت های اقتصادی و واگذاری فعالیت های غیر آموزشی از جمله اهداف دیگر تعاونی های آموزشگاهی می باشد.
فواید تشکیل تعاونی های آموزشگاهی در مدراس:
از فواید تربیتی که بر شکل تعاونی های آموزشگاهی مرتبت است تقویت روحیه همکاری و اشتراک مساعی در دانش آموزان، آموزش علمی قواعد و رسوم کار جمعی و آموزش و آموختن احترام با رأی اکثریت و دفاع از حقوق اقلیت، ایجاد روحیه تحمل آراء و عقاید مخالف در دانش آموزان، کمک به باروری مدیریت در جامعه و افزایش بهره وری، تشکیل صندوق پس انداز در تعاونی های آموزشگاهی به منظور جمع آوری اندوخته های کوچک دانش آموزان به طور منظم و راه حلی اصولی برای آموزش شیوه های اقتصادی و معیشت به دانش آموزان است.
با تأسیس تعاونی های آموزشگاهی در مدارس، شیوه مشارکت در فعالیت های گروهی عملاً به دانش آموزان آموخته می شود و حس تعاون به صورت بنیادی در ذهن نوجوانان جای گرفته و در باروری ابعاد سازنده شخصیت آنان تأثیر بسزایی خواهد داشت.
در این گونه شرکت ها دانش آموزان خود مالک و سهامدار شرکت می باشند، ضمن اینکه این تعاونی ها کالای مورد نیاز اعضا را نیز با حداقل قیمت و با کیفیت مناسب تأمین و از خرید بی رویه دانش آموزان از منابع غیرمجاز و غیر بهداشتی نظیر دست فروش ها جلوگیری می نماید. سود حاصل از فعالیت های اقتصادی عیناً بین اعضا تقسیم می شود و بدین طریق هر دانش آموز از مزایای همکاری و کمک به دیگران نیز بهره مند می گردند.
تعاونی آموزشگاهی در سطح کلان تر، تبدیل به تعاونی های دانشگاهی و دانشکده شده و جهت گیری کاربردی در سطح میانی و کلان (خارج از آموزشگاه) پیدا می کنند.
بر این اساس در وزارت تعاون با همکاری وزات آموزش و پرورش، توسعه و تقویت این گونه تعاوئنی ها، با هدف فرهنگ سازی و الگو یابی عملی دانش آموزان مورد تأکید قرار گرفته است.
وضعیت تعاونی آموزشگاهی تا سال 1386:
تا سال 1386 تعداد 442/16 تعاونی آموزشگاهی در مدارس سراسر کشور با بیش از یک میلیون و 430 هزار نفر عضو در حال فعالیت بوده که البته در مقایسه با جمعیت دانش آموزی کشور کمتر از 10درصد مدارس را پوشش می دهد. هدف از حمایت های صورت پذیرفته توسط وزارت تعاون از چنین تعاونی هایی نیز متمرکز بر رسالت های آن یعنی کارآموزی دسته جمعی و تربیت و پرورش اعضای بزرگسال در آینده نهضت تعاون است.
وضعیت موجود تعاونی های آموزشگاهی:
در این مرحله با توجه به بحث آموزش در تعاونی ها که از اولویت بالایی برخوردار است و هدف ما بالا بردن آگاهی مدیران این بخش است که آموزش به صورت اختصاصی در مدارس برای دانش آموزان انجام می گیرد و تعاونی آموزشگاهی در این مرحله قرار دارد:
1- امکان سنجی واگذاری آموزش های تعاونی ها به مدارس و مراکز علمی – آموزشی و ارائه الگوهای بهینه.
2- شناسایی وضعیت موجود نظام آموزشی تعاونی ها.
3- شناسایی دوره های آموزشی، ماهیت و اهداف آن ها.
4- شناسایی مراکز آموزشی و علمی و سنجش قابلیت های آن ها در اجرای دوره های آموزش تعاونی.
5- امکان واگذاری فعالیت های آموزشی اداره کل تعاون به مراکز و مؤسسات آموزشی.
پیشنهادها و راه کارهایی برای حل مشکلات تعاونی آموزشگاهی:
1- معرفی و شناخت دقیق تعاونی آموزشگاهی و مسائل آن ها با استفاده از مطالعه و تحلیل اصولی.
2- تدوین طرح های راهبردی کوتاه مدت و بلندمدت در راستای حل مسائل و مشکلات تعاونی آموزشگاهی.
3- آموزش و تعلیم مقامات مثل معلمان در سطوح مختلف با هدف تحقق یافتن طرح ها.
4- آموزش و تعلیم اعضا (دانش آموزان) در راستای ارتقای دانش و مهارت مورد نیاز برای حل مسائل تعاونی آموزشگاهی و مسائل وابسته بدان.
به طور کلی رمز موفقیت آنان راهکارها و برنامه های بلندمدت است. عنصر اصلی راهکارهای بلندمدت، آموزش اعضا و تعلیم مقامات است، بنابراین باید اساس برنامه های بلندمدت را بر پایه آموزش و تعلیم قرار داد. البته تعاون آموزشگاهی یک جنبش تربیتی است که دارای بار معنوی و آموزشی است.
از این رو بدون درک صحیح از مفهوم سیستم و عملکرد تعاونی هرگز موفقیتی حاصل نخواهد شد.
سیر تحول تعاونی آموزشگاهی بعد از انقلاب (سال 1357 به بعد):
وقوع انقلاب اسلامی، باور عمومی را نسبت به تعاون تغییر داد. مردم انقلابی ایران، انقلاب را مظهری از تعاون یافته اند و از همکاری جمعی برای مقابله با نظام ستم شاهی در اعتصاب های متمادی دوران انقلاب به وجود آمد، و آن را الهام بخش تلاش های آینده قرار داده اند. نتایج مثبت و تجارب ارزنده ای که از مصادیق فعالیت به شکل تعاونی مخصوصاً در توزیع دلسوزانه کالاها بدست آمده بود در اندیشه ی دولتمردان، در سطوح قانون اساسی جدید تبلور یافت و این بار تعاون را نه تنها به عنوان وسیله ای برای رفع نیاز مشترک، بلکه راهی برای توسعه اقتصادی، معیاری برتر برای ایجاد اشتغال و بخش عمده ای از بخش های تشکیل دهنده نظام اقتصادی جمهوری نوبنیاد، به جامعه ی اسلامی عرضه داشته است.
بحث قانون بعد از انقلاب از حالت شرکتی صرف خارج شده و متمرکز بر مفهوم همدلی و تعاون گردیده است. از دیگر ابعاد قابل بررسی در فرآیند تشریح تاریخچه ی تعاون در ایران بعد از انقلاب اسلامی می بایست به انواع تعاونی های تشکیل شده در کشور و شرایط خاص فعالیت شرکت های تعاونی، اشاره کرد که یکی از این تعاونی ها تعاونی آموزشگاهی است.
که این شرکت، شرکتی است سازمانی که اختیاری است و نمی توان افراد را به اجبار به عضویت آن درآورد. بنابراین اصل آموزشی و تبلیغ تنها راهی است که به وسیله ی آن می توان برای جلب همکاری فعالانه و آگاهانه مردم و قبول عضویت در تعاونی ها از آن استفاده نمود.
از طرف دیگر افرادی که شرکت تعاونی آموزشگاهی را تشکیل می دهند باید به اهداف و اصول شرکت آشنایی داشته باشند و از روی کلیه عملیات شرکت باید با آموزش، تعلیم، و تبلیغ همراه باشد.
در حقیقت بقا و دوام و گسترش نهضت تعاونی در جهان جز با تعلیمات تعاونی و آموزش مردم امکان پذیر نیست.
امید است با اجرای همه مفاد آن از جمله موارد مهمی که تقویت تعاونی ها مدنظر باشد به خصوص در شرایطی که زمینه برنامه ریزی و آموزشی و اجرای طرح تحول اقتصادی فراهم می شود، بتوان این ایده صحیح اقتصادی را به نفع دولت و ملت تقویت کرد.
روش های آموزش در تعاونی های آموزشگاهی (شیوه ی آموزش تعاون):
شیوه ها و راه های مختلف آموزش و چگونگی برنامه ریزی برای آموزش دانش آموزان به شرح زیر است:
1- اطلاعات تعاونی برای خودآموزی
2- سخنرانی و گفتگو
3- پرسش و پاسخ
4- برگزاری نشست ها
5- بحث های گروهی
6- دوره های مطالعاتی
7- برگزاری نمایشگاه ها
8- برنامه های نمایشی
9- بازدید مطالعاتی
10- برگزاری سمینارها و کارگاه های آموزشی
به منظور یاری دانش آموزان و یا مخاطبان در امر فراگیری هرچه بهتر مطالب آموزشی، باید برنامه ها را کاملاً ساده در نظر گرفت. برنامه آموزشی مناسب، با اطلاعات ساده و پایه آغاز می شود، سپس با توجه به سطح آگاهی و اطلاعات فراگیران ادامه می یابد. پس از آن، بین اطلاعات جدید و قدیم ارتباط برقرار شده و مراحل یادگیری منطبق با درک اعضا پیش می رود. از این رو، برنامه های آموزشی باید با در نظر گرفتن مشکلات و نیازهای اعضا تعاونی ها و سطح درک آن ها برنامه ریزی شود.
در هر صورت، یک برنامه دقیق آموزشی، شامل مرحله یادگیری یعنی:
1- دانش اولیه 2- ارائه مباحث مربوطه 3- مشاهدات عینی 4- بحث های گروهی و انجام تمرینات به شرح زیر است: مراحل مناسب برنامه آموزشی اعضا تعاونی – مراحل پنج گانه توسعه:
1- تمرین و کارهای عملی
2- کار گروهی و مباحث گروهی
3- مشاهدات میدانی، تطبیقی و تحلیلی
4- ارائه اطلاعات به شیوه مطالعه ی موردی
5- تئوری، اصول و مفاهیم اولیه در زمینه فعالیت های تعاونی
مراحل برنامه ریزی شده جهت آموزش دانش آموزان در مدارس:
1- موضوع 2- اهداف 3- شرکت کنندگان 4- آموزش دهندگان و فراگیران 5- مطالب درسی 6- شیوه ها و روش های آموزشی 7- موضوعات مربوط 8- طول دوره آموزش 9- محل / مکان برگزاری دوره آموزشی 10- بودجه آموزشی 11- وسایل کمک آموزشی 12- کمیته آموزش
تحقیق برنامه ی آموزش دانش آموزان و اعضاء تعاونی اساساً از مسئولیت های آموزشگاه های تعاونی است. این امر به منظور پرورش و افزایش دانش آموزان و اعضا و آگاهی مدیران تعاونی انجام می گیرد. برنامه های آموزشی باید منطقی، واقعی، و بدون هیچ گونه انجام باشد تا پیروی از آن ها به شیوه ای منظم اجرا گردد.
قوانین و مقررات تعاونی های آموزشگاهی:
ماده 87 ← شرکت تعاونی آموزشگاه ها شرکتی است که با عضویت دانش آموزان یا دانشجویان مراکز آموزشی به منظور آموزش علمی مقررات شرکت های تعاونی و تعمیم اصول تعاون برای تمام یا قسمی از مقاصد زیر تشکیل می گردد:
1- تشویق اعضا به پس انداز 2- ایجاد فروشگاه ها و تهیه وسایل تحصیلی و مصرفی اعضا. 3- ایجاد رستوران و کافه برای استفاده اعضا 4- تدارک وسایل نقلیه برای ایاب و ذهاب اعضا 5- تأسیس باشگاه و تهیه وسایل تفریحات سالم برای استفاده اعضا. 6- تدارک وسایل بهداشتی و درمانی اعضا 7- خرید مصنوعات و کارهای دستی اعضا از طرف شرکت و فروش آن.
ماده 88 ← شرکت های تعاونی آموزشگاههایی که سن دانش آموزان آنها کمتر از سن قانونی است با راهنمایی و هدایت مربیان و معلمان تشکیل می شود.
تبصره ← آیین نامه شرکت های تعاونی مذکور در ماده 87، 88 از طرف وزارتخانه های آموزش و پرورش و علوم و آموزش عالی تنظیم و پس از تصویب شورای عالی هماهنگی تعاونی های کشور به مورد اجرا گذارده می شود.
ماده 89 ← هر شرکت تعاونی آموزشگاهی حسابی در نزدیک ترین شعبه یا نمایندگی بانک تعاون کشاورزی ایران و در صورت وجود نداشتن شعبه یا نمایندگی این بانک در محل در نزدیک ترین بانک دولتی باز خواهد کرد و کلیه عملیات مالی شرکت و دریافت و پرداخت سپرده های اعضا باید به وسیله ی آن بانک انجام شود.
آینده ی تعاونی های آموزشگاهی به چه شکل باید باشد:
تعلیم تعاون در مدارس مشکل خاصی است. تا کنون پیشرفت هایی در این زمینه حاصل شده ولی هنوز قسمت عمده کار انجام نگرفته است. به هر حال می توان سریع تر برنامه مدارس را تغییر داد و تعداد بیشتری شورای تربیتی به وجود آورد که تعلیم تعاون را در مدارس ابتدایی و متوسطه توسعه دهند. بعضی از کشورهای اروپایی و چند ایالت در کشورهای متحده آمریکا شوراهای فعالی تشکیل داده اند و نتایج درخشانی از آن بدست آورده اند.
تعلیم تعاون در مدارس حرفه ای و دبیرستان های ایالات و دیسکانسین اجباری شده است. سایر ایالات نیز در نظر دارند که از این روش استفاده کنند. اما قدم دیگر در تعلیم تعاون این است که در مدارس معمولی و دانشکده های تربیت معلم یک دوره آموزش تعاونی برای معلمین ترتیب دهند که در آینده پیش بینی می شود چنین اتفاقی بیافتد. و همین طور تعلیم تعاون به کودکان به صورت جزئی از برنامه ی دورس یا بوسیله ی تشکیل شرکت های تعاونی در مدرسه ممکن است یک طرح بسیار دور و دراز جلو کند ولی اگر بخواهیم نهضت تعاون توسعه پیدا کند ناگزیریم این راه را اختیار کنیم. نمی توان منکر شد که کودکی که در روش های تعاونی تعلیم ببیند نهایتاً در نهضت آینده ستون مستحکمی خواهد بود. بعلاوه این اقدام اجازه خواهد داد که در صرف نیرو و پول لازم برای تعلیم تعاون در سایر بخش های اجتماع صرفه جویی شود و این جنبه همیشه یکی از وظایف ثابت نهضت خواهد بود.
نتیجه گیری:
در آموزش و پرورش تعاونی به معنای واقعی و عمیق خود از نقطه نظر این که در یک مدرسه ی تعاونی نه فقط چگونگی نهضت تعاونی آموزش داده شود بلکه این آموزش پاسخگوی سؤالات و مشکلات نیز می باشد و استعدادهای موجود در افراد را کشف نماید، در حال حاضر هیچ گونه کمبودی از لحاظ مواد درسی موجود نبود. و اوضاع و احوال زمان نیز هم از لحاظ وجود آزادی های خودی و هم از نقطه نظر خودیاری و کمک های متقابل افراد بسیار مساعد است.
در این جاست که اهمیت خاص آموزش تعاونی برای آینده روشن می شود. تعلیم و تربیت تعاونی قادر است بر اساس سیاست های صحیح و منطقی اقتصادی و به معنای حقیقی کلمه، موجب پیدایش نهضتی جدید در تعاون می شود. آموزش گرچه به تنهایی قادر به ایجاد یک نظام اقتصادی تعاونی نیست، لکن موجب افزایش و ترویج حس مسئولیت در افراد می شود و نسل جوان شرکت های تعاونی اعم از اعضا یا کارکنان آن را در جهت تعاون گران شایسته و قابل، پرورش دهد. از جمله علائم تحولات اخیر این است که مسائل مانند سابق به صورتی ساده و بی تکلف عنوان نمی شود و فهم و درک موضوعات مانند سابق آن آسان نیست.
این امر در پیشرفتها و تحولاتی که در نهضت تعاونی حاصل گردید نیز صادق است. به همین لحاظ در آموزش و پرورش تعاونی بررسی علت و معلول به صورتی جامع تر و به طرزی جدید ضرورت دارد. هم از لحاظ این که اصولاً وظایف و مسئولیت های اقتصادی و فنی در مجموع مشکل تر گردیده و هم از نقطه نظر این که دیگر مفاهیم و مواضیع تعاونی به صورت سابق در دنیایی که همه ی معیارها و ضوابط تغییر یافته است قابل فهم و درک نیست.
در چنین شرایطی و در این مرحله از تاریخ تعاونی ها، مدرسه ی تعاونی جنبه ی لوکس و تشریفاتی نداشته و ضروری ترین دستگاهی است که به عنوان مکانی جهت آموزش و ایجاد تماسی در بین تعاون گران و تربیت نسل جوان از وظایف و مسئولیت هایی بس مهم برخودار است. علاوه بر آموزش، وظیفه ی تربیت افراد از لحاظ فراهم نمودن زمینه های استقلال فکری، آزادی و حس مسئولیت نیز به عهده مدارس تعاونی محول است که با توجه به همه ی این موارد اهمیت وظایف آموزشی و تربیتی مدارس تعاونی آشکار می گردد. به عبارت دیگر مدارس تعاونی باید با اعمال مدیریتی صحیح و در سطحی عالی روز به روز شکوفاتر شده و آزادانه و بدون هیچ گونه سد و مانعی به نحوی که بعنوان مثال در اتحادیه شرکت های تعاونی روستایی موئد معمول و مرسوم است. نفوذ اجتماعی و معنوی خود را در افراد مستحکم نمایند.
فهرست منابع:
1- تعاون و تعلیم و تربیت – نشریه شماره 94 – تهران 1359.
2- بالندگی اعضا در تعاونی های مصرف – مجموعه مقالات – انتشارات اتحادیه های سراسر تعاونی مصرف- 1380.
3- شرکت های تعاونی مصرف در ایالات متحده ی آمریکا – سازمان مرکزی تعاون کشور – 1349.
4- نهضت تعاونی و پاره ای از مسائل آن – نشریه 23- سازمان مرکزی تعاون کشور – 1348.
5- تعاون- نشریه ی اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی – حبیت لطفی، زهرا رئیسی، احمد رنجبر.
6- نشریه ی تعاون- شماره اول – 1359.
7- قانون شرکت های تعاونی به اصلاحیه آن – نشریه شماره 79 – 1351.